Karaciğer Kist Hidatiği Nedir?

Karaciğer kist hidatiği; ekinokokus granülosus adlı bir tenya larvasının neden olduğu parazitik bir hastalıktır. Aynı zamanda, kistik ekinokokkozis olarak da bilinir. Kist hidatik ciddi ve potansiyel olarak ölümcül bir hastalıktır. Vücutta uzun yıllar gizli kalabilir.

Kist hidatik hastalığının tarihçesi Hipokrat zamanına kadar uzanır. Bununla birlikte, etken olan parazit ilk kez 1786 yılında Basch tarafından tanımlanmış olup, bu parazite “echinoccus granulosus” adı verilmiştir.

Kist hidatik tanı ve tedavisinde ilerlemeler olmasına rağmen, bu hastalık halen ülkemiz gibi endemik bölgelerde ciddi sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Aytaç ve arkadaşlarının çalışmasında Türk toplumundaki kist hidatik hastalığı insidansı 1/2000 olarak saptanmıştır. Hastalık, her türlü organı etkileyebilmekle birlikte, en yaygın olarak karaciğer ve akciğer organlarına yerleşim göstermektedir.

Kist Hidatik Yaşam Döngüsü

Ekinokokus granülosus paraziti ile enfekte olan gıdalar ile alınan parazit yumurtaları, ara konak olan insan bağırsağını deler. Ardından portal venöz dolaşımına geçer ve oradan da karaciğere yerleşirler. Bunların çok az bir kısmı; karaciğer sinusoidlerinden geçerek, kalbe ve oradan da akciğerlere gider. Çok az sayıdaki parazit ise; pulmoner dolaşımı da aşarak, genel dolaşıma geçebilme eğilimindedir.

Larval form hedef organa yerleştiği zaman, çevresinde inflamatuar süreçle oluşan bir perikist tabakası meydana gelir. Perikist içerisinde dıştan içe doğru sırasıyla laminar tabaka ve germinatif tabaka oluşur. Zaman içerisinde germinatif tabakadan sayısız skoleksler gelişir. Kist merkezinde ise, kaya suyu olarak adlandırılan skoleksten zengin izotonik ve ileri derecede alerjik yapıda hidatik sıvı bulunur.

Kısaca kist hidatiğin insandaki yaşam süresini özetlemek gerekirse:

  1. İnfestasyondan (bağırsağa ulaşmasından); 12 h sonra KC yerleşir.
  2. Karaciğere yerleştikten sonra; 7.günde vasküler reaksiyonla çevrilir.
  3. Karaciğere yerleştikten sonra; 15.günde mikroskobik kist ve sıvı oluşur.
  4. Karaciğere yerleştikten sonra; 3 hafta sonunda gözle görülebilir.
  5. Karaciğere yerleştikten sonra; 3. ayda 40-50 mm çapa ulaşır
  6. Karaciğere yerleştikten sonra; 5 ayda adventisya (perikist) oluşur.
  7. Kistin büyüme hızı 1 mm/ay’dır. Ortalama karaciğer kist hidatiği yılda 1 santimetre büyür.
  8. Kistin 1 damlasında, 400 bin canlı kist hidatik paraziti bulunmaktadır.

Karaciğer Kist Hidatiğinde Klinik

Karaciğer (%60)  ve akciğer (%25); kist hidatik hastalığının sıklıkla görüldüğü organlar olmalarına rağmen, kist hidatik tüm organ ve sistemleri etkileyebilir.

Ekstrahepatik tutulum denilen karaciğer dışı tutulum yerleri başlıca; kas, kemik, böbrek, beyin, kalp, prostat, pankreas ve dalaktır. Bununla birlikte, ekstrahepatik lokalizasyonlarda hastalığın primer olarak görülmesi, oldukça nadir bir durumdur. Hastalık çoğunlukla primer karaciğer tutulumunun cerrahi veya cerrahi dışı etkenlere bağlı rüptürü sonucunda ortaya çıkmaktadır.

Klinik karaciğerdeki kistin yerleşim yeri, büyüklüğü, gelişim evresi, canlı olup olmaması ve enfekte olup olmaması kliniği etkiler. Hastaların öyküsünde aşağıdaki unsurlar mutlaka sorgulanmalıdır:

  • Kırsal kesimde yaşama veya göç etme
  • Köpeklerle temas
  • Aile bireylerinde hastalık öyküsü